nagłówek

SKOKÓWKA HISTORYCZNA

Andrzej Kedziora luty 22, 2013

Najstarsza wzmianka pochodzi z 1450 doszło do podziału Żdanowa. Wydzielono z niego Skokowice, które stały się własnością braci Skokowskich Jakuba i Niemierzy. W 1458 Niemierza nabył od brata za 30 grzywien, leżącą na styku posiadłości wyspę, czyli ostrów, i już jako Ostrowski wzniósł tam dwór obronny zwany Skokówką. W 1514 właścicielem jej Jakub Struś W 1517 od Jana Ostrowskiego wieś z dworem nabyli spowinowaceni z nim wcześniej Mikołaj i Feliks Zamoyscy. Należy prawdopodobnie rozgraniczać lokalizację wyspy Skokówki z zamkiem i wsi Skokówka (Skokowice). Wbrew utrwalonemu mniemaniu ok. 1580 prawdopodobnie nie istniała utożsamiana z zameczkiem wieś Skokówka, w 1519 zniesiona z powierzchni przez zagon Tatarów. Nie wymieniał jej też wojskowy rejestr z 1564.
Drewniany dwór z podobno z czerwoną dachówką murowaną wieżą, po przebudowie ok. 1533 przez Feliksa Zamoyskiego wzmiankowany był już jako murowany zameczek (fortalicjum). Pod nieobecność Feliksa (Szczęsnego) nazywanego "Panem na Skokówkach", Tatarów z dworu skokowskiego odpiera jego sługa  Ścibor z Sitańca. Przyszedł w nim na świat jego wnuk założyciel miasta Jan Zamoyski. Zameczek rodowy rozebrany został wraz powstaniem Zamościa.
Jego lokalizacja do dzisiaj budzi wątpliwości. Zob. Lokacja Zamościa. Po raz pierwszy Skokówka umiejscowiona została przez Słownik Geograficzny... (Skokówka - dawniej zamek, ob. wzgórze piaszczyste, ze śladami i szczątkami budowli na lewym brzegu Topornicy pod miastem przy gościńcu do Żdanowa, od mostu na Łabuńce w górę 1000 kroków). Znacznie dłużej w użyciu dla tego miejsca znana jest nazwa Zamczysko. Obie - za Herbstem i Zachwatowiczem - funkcjonowały częściowo zamiennie. Po identyfikacji reliktów archeologicznych jako willi na Krasnymbrzegu, lokalizacja zamku skokowskiego pozostaje otwarta.
"Szkoła krakowska" utożsamia skokowski zameczek z pałacem Zamoyskich. Przyjmując hipotezę, iż tkwi w murach pałacu - posiadał prostokątną, mieszkalną wieżę obronną, o bardzo grubych murach (270 cm!) i okrągłą basztę w narożu.
Na pocz. l. 90. A. Urbański wysuną hipotezę usytuowania zamku Skokówki koło Żdanowa (miejsce takie - wzniesienie oblane wodą o charakterze obronnym - na planach z pocz. XIX w. odnalezionych Moskwie). Na jego miejscu powstał browar, również od dawna nieistniejący.
W 2002 powstała nowa hipoteza - Skokówka wg dr B. Sawy zlokalizowana została po dokonaniu nowej interpretacji tekstu przywileju i planu Brauna, twierdząc, iż zamek skokowski stał w miejscu ob. Rotundy (w przeszłości wyspa), a miasto i przedmieścia powstało na polach dawnej wsi Skokówka. Też  Skokówka współczesna.


 * W dokumentach dla tego obszaru pojawiają się też inne formy nazwy: Skokówki (l. mnoga), Skoków, Skokowo.
 * Wg Starożytnej Polski Balińskiego i Lipińskiego (1846) - Znajdował się w ziemi chełmskiej, powiecie krasnostawskim dziedziczny zamek zwany Skokówka, dawnej rodziny rycerskiej piszącej się z Zamościa, wsi niedalekiej stąd, ale już w województwie bełskim leżącej. Zamek stał wśród nader rozległych płaszczyzn na wyspie rzekami Wieprzec i Kalinowica oblanej.
 * Do muzeum Czartoryskiej w Puławach Stanisław Zamoyski przesłał szczątki kamieni i marmuru  ze Skokówki, dawnego mieszkania rodziców Jana Zamoyskiego.
 !!! Wg XIX-wiecznych historyków rosyjskich - na pewno jak był zamek [skokowski] to było i miasto z ruskiego narodu mieszkańcami, jak to było powszechne w Chełmskiej Rusi, w którym mogła być i cerkiew, po wybudowaniu twierdzy znalazła się na Lwowskim Przedmieściu.
Z dokumentu  z 1601 wynika, że cerkiew posiadała na uposażeniu ziemię; potwierdza jeszcze, że Lwowskie Przedmieście było kiedyś ruskim miastem ze starą cerkwią Wniebowstąpienia Pańskiego i nazywało się Zamościem [sic]. Po wybudowaniu twierdzy przez Jana Zamoyskiego, aby zlikwidować dawne miasto ruskie, nazwał swoją twierdzę miastem Zamościem, a dawne miasto przekształcił w przedmieście, aby zmniejszyć znaczenie ruskich mieszkańców tego miasta. (tłum. Z. Stankiewicz)

Czytany 1559 razy Ostatnio zmieniany piątek, 04 listopad 2022 08:31

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

23099478

Wyświetleń