nagłówek

POCZTÓWKI

Andrzej Kedziora luty 07, 2013

Pierwsze pocztówki zamojskie wyszły nakładem fotografa Jana Strzyżowskiego (1898) i księgarza Salomona Goldmana (1903). Drukowane były techniką fototypiczną, pierwsza seria w Moskwie (znanych jest 10 pocztówek), druga w Warszawie (13). Przed 1914 zaczęły ukazywać się pocztówki księgarzy: sukcesorów Dawida Szyfmana, następnie M(arii?). Gerson (ok. 30, w tym albumik z 12 pocztówkami) i oraz drukarza Mojżesza Hernhuta, przy czym niektóre z nich przy współudziale znanych firm warszawskich (b-cia Rzepkowicz, K. Wojutyński). Znanych jest również kilka pocztówek sprzed I wojny niezidentyfikowanych firm.
W czasie okupacji austriackiej obok wspomnianych już wydawców ukazała się seria pocztówek Heleny Żółcińskiej (30) i pierwsze pocztówki znanego zamojskiego księgarza Icka Majera Kestenberga.
Pocztówki z najstarszego okresu cechuje wysoka jakość ilustracji, wyróżniały się pocztówki kolorowane (Gerson, Hernhut, Kestenberg, Strzyżowski, Szyfman, Żółcińska. Stanowią przy tym unikalne źródło ikonograficzne do dziejów Zamościa. Znalazł się też Zamość w serii widokówek z akwarelami M. Trzebińskiego (Tow. Art. Wyd. "Gryf" Warszawa 1914). W 1917 po śmierci fotografa Wincentego Suchowierza znaleziono u niego na składzie 1600 sztuk pocztówek.
Najbardziej znane były pocztówki Kestenberga. W ciągu ponad 20 lat ukazało się prawdopodobnie ok. 100 pocztówek firmowanych jego nazwiskiem, z których wyodrębnić można co najmniej 7 serii. Od 1925 przez blisko 10 lat z pocztówkami Kestenberga konkurowały ilościowo gorszej jakości fotowidokówki produkowane przez fotografa Antoniego Jabłońskiego (ponad 60). Zachowała się też seria 6 pocztówek drukowanych przez Ryszarda Ostrowskiego z rysunkami i obrazem Tadeusza Zaremby.
Odkrycie turystycznej atrakcyjności Zamościa przyniosło wzrost zapotrzebowania na pocztówkę. Pojawili się nowi wydawcy. Ok. 1930 rodzinne tradycje wznowili - Stanisław i Jakub Hernhutowie, synowie Mojżesza, wydając pocztówki przy współudziale krakowskiej "Polonii" (13). Z krakowską "Sztuką" współpracował od 1936 inny księgarz Lucjan Kąpicki (5). W 1932 wydany został nakładem Zw. Inwalidów Wojennych w Zamościu albumik z 10 widokami pocztówkowymi i architektoniką. Znana jest również barwna pocztówka "Wydawnictwa Stanisława Piotra". W 1938 popularyzacji zamojskich zabytków podjęło się Muzeum Miejskie (3 obszerne serie). W 1938-39 Zamość znalazł się na pocztówkach "Książnicy Atlas" we Lwowie (16), a w czasie okupacji Zamość na pocztówkach firmowanych przez Krakowskie Zakłady Graficzne "Akropol" (10). Te same fotografie niejednokrotnie wykorzystywane były przez dwu, nawet trzech wydawców.
W VIII 1948 nakładem zamojskiego muzeum ukazało się 6 kolorowych pocztówek w tym cztery z akwarelami Eustachego Mazura. Były to ostatnie pocztówki miejscowej proweniencji aż do l. 90. Na przełomie l. 40 i 50. serie widokówek z Zamościem wydały spółdzielnie wydawnicze: "Książka i Wiedza", "Czytelnik", "Kraj", następnie PTTK i "Cepelia", a sporadycznie także wydawnictwa "Ruch", "Prasa" i "Sztuka", łącznie ponad 30 pocztówek. Były to ciągle jeszcze pocztówki w tradycyjnych, mniejszych formatach.
W 2 poł. l. 50. powszechne stały się pocztówki o większych wymiarach - fotograficzne, a z pocz. l. 60. również coraz popularniejsze kolorowe pocztówki poligraficzne. Ich wydawcą było Biuro Wydawnicze "Ruch", które później zastąpiła Krajowa Agencja Wydawnicza. Monopol ten częściowo łamały tylko fotowidokówki PTTK z Jasła (obie do pocz. l. 90). W 1992 wyszły w Lublinie reprinty starych pocztówek. Współcześni wydawcy pocztówek: Biuro Promocji "Atut", Wydawnictwo Lipiec, "Cabaj Press", Oficyna "Taurus", ZOIT, ponadto TSK "Renesans", Rejon. Urząd Pocztowy, ZPKZ "Rehabit", "Novum Studio", a także "Reprint" i "Erbo" z Lublina, DDK Poznań. Autorami fotografii są najczęściej: W. Lipiec, M. Jawor, B. Cabaj. Łącznie od pocz. l. 50-tych ukazało się ponad 700 pocztówek "współczesnych".
Obok pocztówek krajoznawczych, przed wojną i zaraz po wojnie pojedynczo i w albumikach (4) także wydawał je Szkolny Ogród Przyrodniczy (ZOO). Ukazywały się też nakładem Koła Miłośników Książki, pisma szkolnego "Nasza Myśl", właściciela słynnej winiarni Fersztendika. Formalnie pocztówkami były też "cegiełki" Komitetu Odbudowy Celi W. Łukasińskiego, budowy Muzeum Rotundy i Kościoła św. Krzyża. Znane są także 2 okolicznościowe pocztówki z motywami zamojskimi niemieckiej poczty polowej. W 1996 wyszły pocztówki z wierszami zamojskich poetów (m.in. Konopa, Duławska). Na pocztówkach pojawiają się zamojskie widoki Stanisława Pasiecznego, Tadeusza Grygiela, Romana Muchy. Własne pocztówki wydali: Muzeum, WDK, WSZiA, Teatr Młodych.
Największy zbiór pocztówek zamojskich posiada lekarz kolekcjoner Krzysztof Wróblewski. Znaczący zbiór ma też Stanisław Rudy, a także Aleksander Łukasz, Marcin Nizio i Wojciech Wiszniowski. Kolekcję pocztówek z Zamościa miał w bibliotece ...Franz Kafka. Wystawy zamojskich pocztówek zorganizowano w 1989 w arsenale i 1994 w galerii Ratusz (364 eksponatów - zb. Muzeum, A. Kędziora. A. Nowakowski, K. Wróblewski). W 1992 wyszedł drukiem ich katalog (oprac. Andrzej Kędziora) oraz dwa wydane w Lublinie zestawy reprintów pocztówek (po 8). W 2007 ukazał się towarzyszący wystawie w Bibliotece Miejskiej album Zamość wczoraj i dziś na starej pocztówce i fotografii ilustrowany ponad 50 pocztówkami (wyd. FotPress Zamość, wyd. II 2008 Biblioteka Miejska).
Osobne hasła:
 -  Pocztówki miejscowe - Gersona
 -  Pocztówki miejscowe - Goldmana
 -  Pocztówki miejscowe - Hernhutów
 -  Pocztówki miejscowe - Jabłońskiego
 -  Pocztówki miejscowe - Kąpickiego
 -  Pocztówki miejscowe - Kestenberga
 -  Pocztówki miejscowe - Ostrowskiego
 -  Pocztówki miejscowe - Strzyżowskiego
 -  Pocztówki miejscowe - Szyfmana
 -  Pocztówki miejscowe - ZOO
 -  Pocztówki miejscowe - Związku Inwalidów Wojennych
 -  Pocztówki miejscowe - Żółcińskiej
 -  Pocztówki nieustalonych wydawców
 -  Pocztówki okolicznościowe
 -  Pocztówki wydawców krajowych 1910-1944
 -  Pocztówki wydawców krajowych 1945-1953


 * Pocztówka przesłana 12 IX 1912 przez dr Kazimierza Porębskiego z Zamościa do P. Palińskiego zam. w Hillegom Harlem w Holandii - Szanowny Panie stosownie do WPana życzenia przesyłam widok ze starożytnego naszego miasta Zamościa (ratusz). Niech Panu przypomni oddaloną ale nie zapomnianą ojczyznę. Gdyby Sz.Pan życzył sobie więcej widoków, to mogę służyć w każdej chwili, proponując handel zamienny - za kartkę z Holandii otrzyma Pan 2 kartki z kraju.

Czytany 1431 razy Ostatnio zmieniany niedziela, 07 styczeń 2018 17:47

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

21489421

Wyświetleń