nagłówek

TEATRY OBJAZDOWE

Andrzej Kedziora luty 15, 2013

Pierwsza grupa objazdowa zawitała do Zamościa latem 1823 (zespół Jana Szymańskiego). Łącznie do 1900 odwiedziło miasto prawie ćwierć setki wędrownych teatrów, z których wiele powracało tu co pewien czas, np. zespół Jana Okońskiego gościł w 1838-73 aż 8 razy. Na przestrzeni kilkunastu lat bywał tu inny popularny teatr Pawła Ratajewicza. Czasami docierały tu nawet trzy teatry w ciągu roku (1827, 1828). W Zamościu debiutowały słynne prowincjonalne zespoły Wincentego Raszewskiego (1825), Jana Aśnikowskiego (1828), Kajetana Nowińskiego (1828), a zwłaszcza Tomasza Chechłowskiego (1831).
Wędrowni aktorzy przyjmowani byli w Zamościu bardzo życzliwie, w 1825 ustanowiono nawet stały fundusz na teatr (1000 zł od "wojskowości" i 500 od miasta). Zespoły przyjeżdżały zwykle na dłużej. Grywano np. przez pół roku regularnie dwa razy w tygodniu (Chechłowski, 1831/32), albo 24 kolejne wieczory letnie (Ratajewicz, od 29 VI 1860), lub przez trzy zimowe miesiące (Raszewski, 1868), a niekiedy bez mała okrągły rok (o zespole Nowińskiego pisano wprost jako o teatrze twierdzy zamojskiej  (1828/29).
Od 1875 przez kolejne 12 lat nie było roku bez teatru. W czasie I - III 1876 dał 32 przedstawienia teatr Stobińskiego. W 1884 z 37 przedstawieniami przybył teatr Hoffmana. W 1874, 1876, 1898 i 1900 Zamość odwiedzał żydowski teatr Stambułki. W 1906-11 gościło ponad dziesięć różnych teatrów żydowskich (w tym niemiecko-żydowski, operetkowy).
Zamojska publiczność oprócz infantylnych "sztuczek" anonimowych, lub nieznanych autorów francuskich i niemieckich (w ciągu paru miesięcy prezentowano ich czasem do pół setki), oglądała też komedie Fredry (m.in. Damy i huzary 1876), Bałuckiego i Bogusławskiego, Halkę, fragmenty Mazepy Słowackiego (1877), a nawet wielki dramat filozoficzny Życie snem Calderona (1868), czy Fausta czyli przymierze z piekłem (1876, w 6 aktach, ze śpiewami, w hiszpańskich kostiumach, ostatnią grupę oświetli ogień bengalski).
Grywano najczęściej w kazamacie lubelskiej, gdzie znajdujący się głęboko w ziemi teatr letnią porą dawał chłód przyjemny, zimą zaś ciepło. Przedstawienia odbywały się również w kawalierze, bliżej nie określonej szopie wojskowej w pobliżu cerkwi św. Mikołaja, gmachu Akademii, w skasowanych kościołach - ormiańskim i bonifraterskim, w Klubie Miejskim, w budynku fortecznym tzw. "trawersie", w szopie strażackiej. Nie obywało się bez perturbacji (w 1825 od ognia bengalskiego, którym suto oświetlano tableaux, tak wielki dym wybuchł, że wszyscy widzowie uciekli). W IV 1832 spalił się bliżej nieokreślony budynek teatralny wybudowany przez Tomasza Chechłowskiego. W 1876, gdy władze szkolne nie zezwoliły na występy w sali progimnazjum, trupa Stobińskiego musiała występować w kazamacie fortecznej, gdzie było zimno, nawet śnieg... ("Kurier Lubelski" z lutego). W 1881 wzniesiono obiekt służący teatrowi (Teatr Miejski, ul. Żeromskiego).
W Zamościu debiutował teatr Anny Dudtow, później jako Gostyńska, pierwszej damy scen lwowskich, wtedy uważaną za jedną z najwybitniejszych w Europie aktorek charakterystycznych. Debiutował tu także m.in. doskonały aktor Kazimierz Kamiński. Natomiast zmarł w 1829 znany aktor teatrów objazdowych Antoni Zawadzki (początkowo w Teatrze Narodowym). W 1912 Zamość odwiedził Teatr Zjednoczony Warszawski pod dyr. Franciszka Rychłowskiego znanego aktora i reżysera (syn ziemianina z Łapiguza), w 1916 niemiecko-żydowski z Lublina (m.in. Malwinka).

 Teatry objazdowe 1825-1900
(dyrektor, okres pobytu)

 - Wincenty Raszewski: I i dłużej 1825
 - Jan Brzeziński: 1827
 - Karol Bauer: 1827
 - Jan Aśnikowski: 1828, kilkakrotnie w 1832 - 1834
 
- Kajetan Nowiński: 1828 - X 1929, lato 1830
 - Ignacy Lasocki: lato 1829
 
- Tomasz Chechłowski: lato 1830, IX 1831 - II 1832, IV 1832, 1837
 - Jan Okoński: III 1839, IX 1840, X 1841 - IV 1842, IX 1844 - III 1845, I - VI 1855,            zima 1861/1862, wiosna 1873
 - Paweł Ratajewicz: 1845, 1846, 1847 - I 1848, VI - VII 1860
 
- Paulina Biernacka: 1849, VIII 1850
 - Antoni Raszewski: XI 1868 - I 1869
 
- Feliks Stobiński: 3 X 1875 - 5 III 1876 (9 osób)
 
- Władysław Krzyżanowski: X 1877 - I 1878 (11 osób), ponownie w 2 poł. 1880
 
- Aleksander Bergman: V 1879
 
- Karol Hoffman: X 1884 - 29 III 1885
 
- Julian Myszkowski: VII - X 1883
 
- Mieczysław Krauze: X 1881 - III 1882
 
- Feliks Ratajewicz: XI - XII 1882, II - III 1885

 - Henryk Mroziewicz: VI 1900

 * Zachowały się co najmniej 6 afiszów z przełomu 1881/1882 powstałych w drukarni M. Hernhuta w Zamościu (37x22 cm) Teatru Towarzystwa Artystów Dramatycznych M. Krauzego wystawiających w Teatrze Miejskim:
- 18 XII 1881 opereta w 3 aktach z niemieckiego  Dwaj złodzieje,
- 29 I 1882 opereta komiczna e 3 aktach (5 obrazach) z Węgierskiego z muzyką Szygietki Stary piechur i jego syn huzar, zakończy czardasz w 4-ry pary
- 5 II 1882 czarodziejsko-komiczna komedjo-opera z tańcami, w 4-ch aktach Pan Twardowski J.N. Kamińskiego muzyka J. Baschne
- 12 II 1882 opereta w 4 aktach z francuskiego Córka Regimentu (między 2 i 3 aktem taniec żydowski Krzesińskich, a w 4 akcie aria z opery Offenbacha p. Krauze
- 19 II 1882 operetta komiczna Podróż po Warszawie, z tańcami w 5 odsłonach
- 26 III 1882 operetta z tańcami w 3 aktach Pani majstrowa z Podwala,
Pocz. przedstawienia o 7 wieczór (bilety wcześniej w cukierni Sobieszczańskiego).
 * W Księdze meldunkowej  Zamościa w 1933 przy ul. Gminnej 43a zapisano czworo aktorów: Edward Jong (1900), Janina Franciszka Jong (1907), Tadeusz Grunwald (1912) i Maria Sochacka (1885).

Czytany 821 razy Ostatnio zmieniany poniedziałek, 26 listopad 2018 21:13

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

15093148

Wyświetleń