nagłówek

TEATR W ZAMOŚCIU

Andrzej Kedziora luty 15, 2013

Historia teatru w Zamościu zaczyna się za czasów Jana Zamoyskiego (osobne hasło: Teatr staropolski). W okresie zaborów dominował tu wędrowny teatr zawodowy (Teatry objazdowe), natomiast po odzyskaniu niepodległości teatr amatorski. Zamość nie mając teatru zawodowego, gościł sceny zawodowe z większych miast. W czasie I wojny oklaskiwano m.in. słynną Idę Kamińską z Norą Ibsena (z własnym teatrem w 1935). Do Zamościa przyjeżdżał  z Lublina z zazwyczaj lżejszym repertuarem Teatr Miejski (1918-33) i Teatr Żydowskiego Tow. Muzycznego, następnie regularnie prawie każdego miesiąca występował tu Teatr Wołyński im. J. Słowackiego z Łucka (1930-39), w tym ostatnim roku: Dziewczyna z lasu Szaniawskiego, Królowa Przedmieścia Krumłowskiego, Ksiądz Marek Słowackiego.
"WIELKA SCENA". W 1926-39 bardzo często odwiedzała Zamość z ambitnymi, na wysokim poziomie realizacjami słynna "Reduta" prezentując nawet do 5 sztuk rocznie (1927, 1930). Wielokrotnie występował tu twórca "Reduty" legendarny Juliusz Osterwa. 24 VI 1927 w Rynku Wielkim miało miejsce słynne, pełne rozmachu przedstawienie Księcia Niezłomnego Calderona - Słowackiego. W opinii Osterwy zamojski teatr (ex-kościół) najlepszy jakiśmy mieli po drodze. Scena największa najlepiej oświetlona. Przebieralnie wysokie, duże, publiczności sporo - i najinteligentniejsza. Tu się rodzą nowe pomysły, napływa nowa energia i wiara w Sztukę.
Do Zamościa przyjeżdżali z własnymi teatrami słynni artyści, jak Franciszek Rychłowski (1912), Karol Adwentowicz (1924, 1927 jako Teatr Premier z Mecenas Bolbec i jego mąż Berra i Uśmiechem losu Perzyńskiego), Irena Solska (1924, 1925, 1930), największa tragiczka lat międzywojennych Stanisława Wysocka (1926, w zespołem "Rybałt", nocowała u Leśmianów), Antoni Fertner (1900, 1930, 1945), oraz wiele innych teatrów warszawskich. Był wśród nich m.in. w 1923 i 1924 podróżujący własnym wagonem znany zespół znanego reżysera i aktora Władysława Lenczewskiego (drugim razem z Bolszewikami Sieroszewskiego, z Solską). Recytowała wielokrotnie (1925-1953) słynna Kazimiera Rychterówna. Zamościanie oglądali też na scenie Marię Malicką, Aleksandra Żabczyńskiego (z teatrem warszawskim, 1930). Mieszkanką Zamościa była przez pewien czas Krystyna Ankwicz aktorka teatru Słowackiego w Krakowie (m.in. Balladyna 1930) i filmu (osobne hasło: Film).
Już w 1945 przyjeżdżają do Zamościa czołowi aktorzy warszawscy. Regularny kontakt z teatrem zawodowym zawdzięczać należy lubelskiemu Teatrowi im. J. Osterwy, który z sukcesem prezentował się z pierwszym w dziejach miasta  plenerowym Szekspirem - na tle zabytkowego ratusza pod gołym niebem, z Poskromieniem złośnicy (29 V 1948 o 20.30 - 8 tys. widzów, oprócz aktorów studenci lubelskiej szkoły dramat.). Kolejnym lubelskim przedstawieniem przed ratuszem była Królową Przedmieścia Krumłowskiego (1963, wg prasy 15 tys. widzów), a w 300 lat po zamojskiej prapremierze "Osterwa"gościł z Cydem.
Ponadto występowały też m.in. Teatr Powszechny z Warszawy (1951, 1954), Teatr Ziemi Mazowieckiej (Chłopi, 1967), Teatr Pantomimy H. Tomaszewskiego z Wrocławia (14 V 1964). Przyjeżdżają teatry z innych miast, m.in. w 1961 z Tarnowa, w 1966 Teatr Nowy z Zabrza, w 1964 Teatr Rozmaitości z Poznania, w 1966 i 1987 Teatr Powszechny z Łodzi (wcześniej ze sztuką reżyserowaną przez zamościanina R. Sykałę), Teatr Współczesny z Wrocławia (16 IX 1970), w 1984 - Teatr 8 Dnia, w 1985 Teatr Żydowski - pantomima Misterium podróży.
Na scenie w Zamościu prezentowali się (także występy estradowe) m.in. słynny Adam Brodzisz (1949), Iga Cembrzyńska (1974), Tadeusz Fijewski (1960, też w czasie okupacji), Wieńczysław Gliński (1970, 1978, 1982), Ryszarda Hanin (1944, 1987), Leszek Herdegen (1970), Gustaw Holoubek (1980), Krzysztof Kolberger (1983), Adam Kreczmar (1976), Jan Kreczmar (1955), Józef Kondrat (1945, również reżyserował Lekkomyślną siostrę) Andrzej Łapicki (1959), Mieczysław Pawlikowski (1960), Wojciech Siemion (Wieża malowana 1960). Jan Machulski (m.in. 1961), Halina Mikołajska (1973), Daniel Olbrychski (1981), Janusz Zakrzeński (1981), Hanna Skarżanka (1984,1992, recytowała dla J. Zamoyskiego Fortepian Szopena), Roman Wilhelmi (1967, 1974), Lucyna Winnicka (1975), Jerzy Zelnik (2006, 2007) a także słynna M. Ćwiklińska (przez 4 dni kwietnia 1967 i 10 XII 1970).
W Zamościu występowały teatry z Holandii (Mrożek) NRD (Brecht) i Białorusi (1965), Jugosławii (1969), Rumunii - zespół teatru narodowego (1972), Niemiec (1991), Austrii, Belgii (1996). W 1986 oprócz ZLT odbyło się 38 spektakli teatralnych i 17 operetkowych. Też - osobne hasło - Zamojskie Lato Teatralne.
URODZENI W ZAMOŚCIU, ZWIĄZANI Z ZAMOŚCIEM. Tu przyszli na świat i na scenie ojczyma Chechłowskiego stawiali pierwsze kroki Chomińscy - Ignacy i Michał, znani potem aktorzy scen stałych. W Zamościu urodził się również Anastazy Franciszek Trapszo - świetny aktor, reżyser, reformator teatru, nauczyciel całego pokolenia artystów, dziadek słynnej Mieczysławy Ćwiklińskiej. Zamościaninem był także niezwykle utalentowany Władysław Zaręba, Franciszek Krawczyński, Roman Sykała , Marta Nowosad. Zamościaninem był reżyser teatralny Ryszard Smożewski. Współcześnie na scenach występują zamościanki: Irena Jun i Beata Ścibak . W latach m-woj. mieszkała w Zamościu Ludwika Pawłowska - matka trojga aktorów. Od 1935 mieszkał Wiesław Gutman-Mirewicz, reżyserując m.in. kilka scen z Wesela (Startmuz). W tym czasie mieszkali też inni, nieaktywni już zawodowo artyści - Aniela Kopczyńska (1880 - ?), Leon Tarnowski (1883 - ?), Sabina Pol.
IMPREZY. W 1976 miał miejsce pierwszy spektakl Zamojskiego Lata Teatralnego . Od 1991 organizowane były "Fortalicje" i  Spotkania Młodego Teatru (od 1995 międzynarodowe). W VII 1978 odbył się plener "Renesansowy kostium teatralny" m.in. z udziałem scenografów z Rumunii i Łotwy (powstało 20 kostiumów).


 * W 1923 w styczniu Teatr Miejski w Lublinie Sublokatorkę A. Grzymały-Siedleckiego i Czysty interes S. Kiedrzyńskiego..
 * W Zamościu wystąpili m.in. 1923 Teatr Rozmaitości  (Diabeł Molnara), 1924 Teatr Lenczewskiego (Bolszewicy W. Sieroszewskiego), Teatr "Rybałt" Wysockiej (Balladyna oraz  Stary kawaler Korzeniowskiego), 1927 Teatr Nowości z Krakowa i Teatr Objazdowyim. J. Piłsudskiego, w 1928 Teatr Rewii "Maska" i Teatr "Variete", w 1930 Teatrzyk Rewiowy "Gong" z Krakowa.

 
* Dzięki "Reducie" w Zamościu obejrzano m.in. takie spektakle, jak Romantyczni Rostanda, Don Juan Zorilli, Lekkomyślna siostra Perzyńskiego (zima 1927), Magia Czesterona (V 1930), Grube ryby Bałuckiego (XII 1930), Powrót Przełęckiego Zawieyskiego (VII 1939)
 !!!
W Zamościu na scenie oglądano 90-letnią  Irenę Kwiatkowską w (2003), 88-letnią Mieczysławę Ćwiklińską (1967) i 86-letnią Ninę Andrycz (2001).
 * Na pocz. lat 50. w jednostce wojskowej w Zamościu teatr Osterwy przedstawiał Damy i Huzarów. Nagle po słowach niszczącego karabin i zrzucającego mundur Flicota: Precz z wojskiem! Niech żyje  wolność!, wypełniona po brzegi przez żołnierzy sala ryknęła wielkim głosem: "Precz z wojskiem! Niech żyje wolność!" obdarzając Piotra Kurowskiego frenetycznymi oklaskami. Ku wściekłości siedzącej w pierwszych rzędach kadry". (z teatralnych wspomnień, "Gazeta w Lublinie" z 13 II 1998)
2 II 1959 w GKO i "Stylowym" (o 19.00 i 21.00) przedstawiono przygotowany rok wcześniej przez telewizję kameralną komedię D. Nicodemiego Świt, dzień i noc w wykonaniu artystów Teatru Współczesnego Zofii Mrozowskiej i Andrzeja Łapickiego.

 !!! Zamość jest jedynym miastem w Polsce, w którym w ciągu dwu miesięcy doszło do dwu premier - najsłynniejszego dramatu w dziejach teatru - Hamleta, 24 VI 1977 (MTA) - premiery pierwszej w dziejach miasta, a po 37 dniach następnej (Teatr Ochoty).

Czytany 1209 razy Ostatnio zmieniany środa, 27 luty 2019 14:26

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

15491127

Wyświetleń