nagłówek

STARE MIASTO

Andrzej Kedziora luty 22, 2013

Starówka, Centrum Zamościa w granicach dawnych murów miejskich liczy 24 ha. W XIX w. do kasaty używano nazwy "twierdza", a potem "miasto". Dopiero po I wojnie na stałe przyjęła się obecna nazwa. Posiada niezaprzeczalne walory architektoniczne. Jednak wynikający stąd prestiż stopniowo nadszarpywały zmiany zachodzące w przekroju społecznym i narodowościowym mieszkańców, ruchliwej, przeludnionej Starówki. Kolejna "rewolucja" własnościowa (powojenne zasiedlenie domów pożydowskich), narastające zaniedbania komunalne i konserwatorskie pogłębiły negatywny wizerunek Starego Miasta (zwłaszcza w miejscowym odbiorze). W l. 60. krajowa prasa pisała o nim jako miejscu pachnącym snem i stęchlizną.
Z późniejszą, szeroko zakrojoną renowacją Stare Miasto zatraciło tę swoistą atmosferę zasiedziałości, ciasnych sklepików, przepastnych sieni i podwórzy, zatraciło też swój obyczajowy koloryt, ze wszystkimi jego dobrymi i złymi stronami. To w tej jednak, pełnej historycznych imponderabiliów atmosferze kształtowały się osobowości  Marka Grechuty, Jerzego Domaradzkiego i braci Erolów, czy Mariana Siegieńczuka, Romy Kowalickiej, Kazimierza Łońskiego, Jerzego Burdy, Piotra i Krzysztofa Stopów, Krzysztofa Czubary, Marka Jawora, Andrzeja Wnuka, Krzysztofa Konopy, Wojciecha Kowalczyka, Leszka Czai.
Dzisiaj staromiejski genius loci kształtuje nowy wizerunek Starówki, z pełnym młodości, żywym przez wszystkie ciepłe miesiące Rynkiem, z obrastającą już tradycją, znaną w kraju ofertą kulturalną, z zamieszkującymi poddasza malarzami, architektami, muzykami, z wrosłymi w pejzaż Starówki na swój sposób charakterystycznymi sylwetkami Marka Terleckiego, czy Bogusława Bodesa. Jednocześnie obok licznych, miejsc wizytówek na Starym Mieście, instytucji podnoszących jego prestiż, są tu również ewidentnie błędne lokalizacje i realizacje architektoniczne. Istnieją także jeszcze enklawy dawnego Zamościa (przed renowacją). Jest także wstydliwa dla miasta z Listy UNESCO - w samym jego centrum - strefa zdominowana przez mieszkańców z pogranicza marginesu społecznego. Cieniem na obrazie Starówki kładzie się jej bezmyślna dewastacja, dotykająca zwłaszcza sieni, ścian, szyldów.
Liczba mieszkańców Starego Miasta: 1866 - 3266, 1935 - 7620, 1968 - 4600, 1988 wg spisu powsz. 1680, w 503 mieszkaniach i 110 domach, 1992 - 1713. W 1968 liczyło 146 budynków (w tym 26 użyteczności publ.), o łącznej pow. użytkowej 76 tys. m2 (mieszkania 36 tys. m2). W 1970 tylko 39 budynków posiadało wodociąg, a 36 kanalizację. W 1992 były tu 143 placówki handlowe, w tym 125 sklepów. Na Starówce w 1998 13,4 ha stanowiła zabudowa, 7,3 drogi i 0,9 zieleń,  do miasta należało 112 zabudowań (ok. 54 tys. m2), do Skarbu Państwa 34 (47,5 tys. m2), kościoła 11 (24 tys. m2), osób fiz. i prawnych 5 (1,7 tys. m2), ponadto 10 objętych komunalizacją. Miasto i Skarb 48 zabudowań oddało w wieczyste użytkowanie. W 1998 było ok. 650 mieszkań. Stare Miasto stopniowo przechodzi ponownie w ręce prywatne, w 1994-2004 ok. 40 budynków.


 * Nazwy ulic obiecują wiele komuś, kto rozkoszuje się rzuconym na papier planem miasta, jego renesansową harmonią, która godzi zabudowę użytkową z perłami sztuki architektonicznej. W rzeczywistości uliczki przypominają dziś mieściny Bliskiego Wschodu: nie egzotyką, ale brudem, zapuszczeniem i ogólną prostracją. Przybysza wciąga po prostu w nisko sklepione bramy, pasaże, prześwity, lecz już po dwóch krokach w nozdrza uderza fetor. Kierując się jego śladem wychodzi się nieodmiennie na straszliwe podwórka zawalone szmelcem, gnijącą słomą i badylami. Zewsząd nacierają wygódki, budy, szopy: w końcu trudno zresztą odróżnić je od zabytkowych fragmentów. Jedno przerosło drugie.(Aleksander Ziemny Za duża głowa, w: Flirt z Wołominem ,1970) 
 !!! Dla porównania z zamojską (24 ha) -  "Starówka" warszawska - 103 ha  (5 tys. mieszk., 350 kamienic), krakowska - 86 ha (8 tys. mieszk.), gdańska 35 ha, lubelska - 10 ha (155 nieruchomości 3270 mieszkańców).

Czytany 761 razy Ostatnio zmieniany piątek, 22 wrzesień 2017 20:03

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

15991600

Wyświetleń