nagłówek

REFORMACI

Andrzej Kedziora luty 09, 2013

Starania o ich sprowadzenie podjął w 1635 Tomasz Zamoyski. Przybyli do dopiero w 1674 za sprawą Hieronima Żaboklickiego (osobne hasło) chorążego bracławskiego, który oddał im swój dworek, przy wsparciu Marcina Zamoyskiego (dał pozwolenie na budowę i plac, zapisał 10 tys. zł). Tego roku prowincja zatwierdziła fundację. Do fundacji przyczyniło się szereg innych osób. Również w 1674, w drugą niedzielę po Zielonych Świątkach, przy ul. Szewskiej bp. Świrski poświęcił tymczasową kaplicę, w 1680 poświęcono kamień węgielny.
W przeciwieństwie do innych zakonów otrzymali od razu murowane zabudowania proj. J. M. Linka, w 1683-86 niewielki kościół p.w. św. Piotra z Alkantary (osobne hasło) i przyległy od zach. budowany od 1683 trójskrzydłowy, piętrowy klasztor. Obie budowle tworzyły zwarty, oskarpowany w narożach czworobok w środku z prostokątnym wirydarzem ze studnią. Już po powstaniu  zabudowań zakonnicy nabywali kolejne parcele. Klasztor przeznaczony był dla 12 zakonników, ale przebywało ich często ponad 30. Posiadał 31 cel, niewielki refektarz w płn.-zach. części (6,5x10,5 m, 6 okien), kuchnię, celę gwardiana, infirmerię, pokoje gościnne, łatalnię habitów, karcer. Prostota i skromność urządzeń odpowiadała ewangelicznej surowości głoszonej przez reformatów (zakaz używania szat jedwabnych, marmurów, muzyki itp.).
Znani byli w mieście z gorliwości i żarliwości apostolskiej w opowiadaniu Słowa Bożego ludowi. Od 1723 zastępowali kaznodziejów kolegiackich, ciesząc się sporym autorytetem. Za ich wstawiennictwem darowano życie przestępcom  (np. w 1727 katu, który zastrzelił swoja żonę). Pobożnością wyróżniał się gwardian, "Świątobliwy" o. Sebastian Wolicki - podziwiany przez goszczącego w Zamościu Piotra Wielkiego dla ostrego życia i chrześcijańskiej pokory (pochowany u krakowskich reformatów, tam jego portret). Podobnymi przymiotami cieszyli się Michał Michowski, wuj ordynatowej, w zakonie o. Kazimierz (dokończył wielce świątobliwego życia w Zamościu w 1751), o. Jan Żelikowski, któremu ordynat dziękował za wpływ głoszonymi kazaniami na obyczaje mieszkańców miasta, czy o. Beniamin Pankiewicz, wymieniony w Hagiografii Polskiej (1719) wśród słynących świątobliwością Polaków (znaleźli się tam również Jan i Tomasz Zamoyscy). W 1722-23 przebywał w klasztorze znany zakonny skryptor i iluminator Symeon Rybkiewicz. Pracowali tu i inni znani zakonnicy, jak Kazimierz Arakiełowicz, Feliks Białecki. Osobno wymienić trzeba Wojciecha Męcińskiego - potem najwybitniejszy reformacki kaznodzieja i pisarz religijny swego czasu (jedna z pierwszych ofiar rozbioru - za krytykę poczynań władz w kazaniu pasterkowym otrzymał w 1775 nakaz opuszczenia granic cesarstwa).
W 1749-81 opublikowali w Zamościu ponad 20 dysertacji do odbywanych w klasztorze dysput filozoficznych i teologicznych. Posiadali sporą bibliotekę (osobne hasło: Biblioteka reformacka) z księgozbiorem ofiarowanym przez biskupa Jana Szaniawskiego (pochowany został w podziemiach kościoła).
W 1772 w Zamościu przebywało 25 reformatów. Kasata instytucji kościelnych początkowo ich ominęła, prawdopodobnie z braku uposażeń i kapitałów. Jeden z zakonników był wikariuszem kolegiackim. W 1802 przeniesiono tu nowicjat z Wieliczki (20 zostało tu zakonnikami). W 1804 było 5 zakonników, w 1806 przyszła decyzja o likwidacji i dwu ostatnich reformatów przeniesiono do Chełma. Ostatnim gwardianem był o. Krescenty Kasprzycki.
21 VIII 1807 Urząd Cyrkularny zlicytował rzeczy kościelne i klasztorne (m.in. 2 marmurowe nagrobki), a sprzęty liturgiczne do innych konwentów. Kościół i klasztor zajęło wojsko. Budynek klasztorny został jednak rozebrany (jesień 1820 - wiosna 1821), materiały zużyto do budowy fortyfikacji, a w jego miejscu powstał niewielki plac musztry.


 * Oprócz Hieronima Żaboklickiego chorążego bracławskiego, do fundacji przyczynił się również Mikołaj Bieganowski kasztelan kamieniecki (fundował  konwenty reformatów w Lublinie, Lwowie i Kazimierzu, lubo też i do zamojskiego znacznie się przyłożył) oraz Stefan Stanisław Czarniecki marszałek Sejmu, pisarz polny koronny (Niesiecki - do fundacji reformatów w Zamościu najwięcej się przyczynił, dlatego tamto miejsce za swego czci go fundatora), a także Tobiasza Żaboklickiego kanonika krakowskiego. Kolejne posesje pod budowę zakupili zakonnicy od Więckowskich (1676) i Jana Osmiela łowczego bełskiego (1679), dworki w mieście zapisali im w 1679 Stefan Zamoyski i Łukasz Prusinowski starosta czerkawski.
 * W II 1635 ordynat Tomasz Zamoyski podczas pobytu w Warszawie ciężko zachorował. O północy, gdy wydawało się że jest bliski skonania, usłyszał dźwięki sygnaturki. Chory dowiedziawszy się, że jest to wezwanie na Jutrznię w pobliskim klasztorze reformatów, poprosił o modlitwę w swojej intencji. Nastąpiła szybka poprawa, a gdy zupełnie wrócił do zdrowia, przyrzekł w podzięce za modlitewne wstawiennictwo m.in. zobowiązał się sprowadzić reformatów do rodzinnego miasta.
 * W 1808  wyłączone z licytacji rzeczy rozdysponowano po 14 konwentach (Kraków, Przemyśl, Sandomierz, Jarosław, Kęty, Wieliczka, Pińczów, Chełm, Kazimierz, Rawa, Zakliczyn, Stopnica, Solec, Radecznica). Były wśród nich: monstrancja srebrna pozłacana, 7 kielichów srebrnych, 2 pacyfikały pozłacany (jeden z relikwiami - do Kazimierza), 4 ołtarze małe z kości słoniowej, krzyżyk na ołtarz drewniany, dzwonki na kopułę mniejszy i większy, figury Pana Jezusa Ukrzyżowanego, puszka maleńka na olej srebrna, lichtarze drewniane, lawaterz miedziany, pozytyw mały, pixys srebrna pozłacana z zwierzchem (?), żelazo do pieczenia opłatków, zegary z refektarza i korytarza, ponadto szaty liturgiczne i bielizna ołtarzowa, z klasztoru - garniec miedziany, kociołek do grzania wody, półmiski i kociołki, kociołki do browaru, łyżki cynowe, koce do łóżek, 107 ksiąg.

Czytany 646 razy Ostatnio zmieniany sobota, 30 grudzień 2017 22:05

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

14303089

Wyświetleń