nagłówek

MANIERYZM

Andrzej Kedziora styczeń 26, 2013

Styl w sztuce stanowiący przejściową fazę między renesansem i barokiem. Powstał jako reakcja na renesansową harmonię, spokój, jasność konstrukcji, proporcje. Utożsamiany jest też ze schyłkowym okresem Odrodzenia i w części opracowań nie wyodrębniany jako oddzielny styl. Stąd obiegowo przyjęła się opinia o renesansowym charakterze układu przestrzennego Zamościa i zamojskiej architektury do pocz. XVII w.
Rozplanowanie Zamościa należy do manierystycznych kompozycji urbanistycznych - "nurtu wirtuozerskiego" (wg prof. J. Białostockiego), stanowiąc wysublimowane połączenie skomplikowanego programu ideowo-funkcjonalnego z rozbudowaną, wyrafinowaną formą przestrzenną. Dopatrzeć się można również wątku klasycznego (poszukiwanie doskonałości, wyważenia) i spirytualistycznego (symbolika, zamiast czystego utylitaryzmu).
Do szczytowych osiągnięć polskiego manieryzmu należy Kolegiata. Oprócz wspaniałego szczytu fasady z tzw. okuciową dekoracją (zrekonstruowany) - zachowała swoje manierystyczne cechy przede wszystkim we wnętrzu. Najlepiej uwidaczniają się one w smukłych proporcjach wnętrz, z wydłużonymi ponad miarę klasycznych proporcji pilastrami, w mocnym skontrastowaniu światła i wysokości naw z kaplicami i prezbiterium, w niezwykłym - jakby wbrew logice - rozwiązaniu konstrukcyjnym chóru, w oryginalnych bliźniaczych oknach prezbiterium. Architektura Kolegiaty utrzymana jest w duchu manieryzmu weneckiego. W Kolegiacie są ponadto wartościowe przykłady manierystycznej rzeźby (dwa epitafia o wyrafinowanej dekoracji, pochodzące z gdańskiego warsztatu Van den Blocków) i malarstwa (4 duże obrazy w prezbiterium z charakterystycznie wysmuklonymi postaciami). Manierystyczny ołtarz główny znajduje się w Tarnogrodzie. Zamość po Lwowie, a przed Żółkwią stał się ekspozyturą tego specyficznego manieryzmu o weneckich i niderlandzkich źródłach.
W innych obiektach cechy manierystyczne nie są już tak wyraziste, względnie odnoszą się do fragmentu budowli lub jej wystroju. Wymienić tu można nadmiernie rozwinięte w stosunku do lekkiego, arkadowego przyziemia górnej części fasady ratusza, kamienic rynkowych, a częściowo także bram miejskich. Bezporządkowe, asymetryczne, skontrastowane elewacje kamienic podkreślał m. in. charakterystyczny okuciowy i płycinowy wystrój fryzów i sklepień (ul. Staszica 17, 23 i 25, Rynek Wielki 16). Stosunkowo późno opracowana została manierystyczna fasada ratusza z pilastrami i konchowymi wnękami.
Na uwagę zasługują także przykłady prowincjonalnej odmiany tego stylu - manieryzmu pińczowskiego (portale W Rynku Wielkim 2 i 6, szafa ołtarzowa w bóżnicy i epitafium D. Convalisa w Kolegiacie). Za właściwe temu stylowi uważa się również "zamykanie" ulic staromiejskich monumentalnymi budowlami (np. ul. Żeromskiego, ul. Ormiańska). Manierystyczne cechy nosił też "pierwszy" pałac Zamoyskich. Wzorcowym neomanieryzmem określa się architekturę nadszańców.

Czytany 290 razy Ostatnio zmieniany wtorek, 01 styczeń 2013 00:00

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

14303106

Wyświetleń