nagłówek

LOTNISKO MOKRE

Andrzej Kedziora luty 17, 2013
Powstało w 1928-30 w ramach projektu strategicznej sieci lotnisk cywilnych. Lokalizację - 4 km na zach. od centrum miasta - wybrał Sztab Główny WP, a patronat nad budową przejęła Liga Obrony Powietrznej Państwa, z zamiarem wykorzystania lotniska do celów wojskowych. We IX 27 warszawsko-lubelsko-zamojska zlustrowała i zatwierdziła teren. 36 ha gruntów folwarku Mokre LOPP zakupiła za 71.523,40 zł od ordynacji (akt notarialny u notariusza Wacława Paszkowskiego w Warszawie, I 1928), która wsparła budowę 30 tys. zł. Teren miał korzystne piaszczyste podłoże, zlikwidowano  przecinającą drogę. Powstały w III 1928 komitet budowy, nadał lotnisku imię Hetmana Jana Zamoyskiego, ob. Lotnisko Mokre. Miało kształt nieregularnego czworoboku 830x580 m. Wyróżniał je tylko 6-metrowy maszt z rękawem lotniczym.
Z uwagi na brak środków w budżecie wojskowym (kryzys gospodarczy), lotnisko nie otrzymało projektowanej infrastruktury (dom portowy, hangary, warsztaty, stacja benzynowa, oświetlenie - pierwsze na wzór zagranicznych linii etapowe lotnisko oświetlone do lotów nocnych). Było eksploatowane okresowo jako lotnisko etapowe podczas zawodów lotniczych. W 1937 było jednym z 25 lotnisk ruchu publicznego (ponadto 4 prywatne i 6 wojskowych). W 1939 planowano przeniesienie niekorzystnego terenowo lotniska w okolice Łabuń.
W czasie okupacji Niemcy rozbudowali jego infrastrukturę i powiększyli je bezprawnie o skrajne części (po wojnie pod reformę rolną), sprowadzono z końcem 1939 budowlane wojska lotnicze. Komendantura lotniska mieściła się w szkole rolniczej. Największą aktywność przeżyło lotnisko w I poł. 1941 przed wybuchem wojny z Rosją. Rozbudowano lotnisko, wybetonowano i pokryto asfaltem 1 km pasa startowego, powstał drugi 2 km wzdłuż torów, gromadzono ogromne ilości paliwa i amunicji. Powstała duża liczba baraków dla załogi i robotników, trzy 15-metrowe wieże obserwacyjne z karabinami maszynowymi, ustawiono wielkie reflektory, rampa, stacja paliw. Po drugiej stronie drogi do Mokrego powstało 20 głębokich, masowanych schronów samolotowych (wjeżdżały na drewnianych paletach).
W Mokrem powstała baza wypadowa dywizjonu myśliwskiego (JG-3) 21 VI 1941 liczącego 29 samolotów oraz eskadry rozpoznania taktycznego - 6 samolotów (360 załogi). Po kilku tygodniach jednostki przebazowano na wschód. Później przez prawie 2 i pół roku stacjonowały tu tylko samoloty łącznikowe i dyspozycyjne  oraz transportowe. Ponowny duży ruch nastąpił z cofaniem się frontu. W VI 1944 w Mokrem stacjonowało 60 samolotów. W Zamościu stacjonował kilkanaście dni w 1944 dywizjon SG2 z najskuteczniejszym niszczycielem czołgów wszechczasów, legendarnym H. Rudelem. W 1943 i VI-VII 1944 stacjonował tu węgierski 102/I dywizjon bombowców Ju-87. W Mokrem lądowały największe samoloty transportowe II wojny światowej 6-silnikowe Messerschmitty-323 (rozpiętość 55 m, wys. 10 m, masa 43 t). Niemcy wycofując się spalili m.in. baraki, wieże obserwacyjną, wysadzili zbiorniki, uszkodzili pas startowy.
20 XI 1944 wylądował  uszkodzony  amerykański bombowiec "Liberator" z 9-osobową załogą (Lotnicy amerykańscy w Zamościu), któremu na pomoc przybył inny samolot "Douglas".
W 1944 i 1945 z lotniska korzystały jednostki radzieckie i polskie oraz szkoła lotnicza (Lotnictwo), od wiosny 1945 do 1950 lotnisko nie miało stałego lokatora i gospodarza, znajdowało się w gestii Zarządu Lotniskowego WL, później lotnisko szkolne TSWL, która w 1976-95 użytkowała lotnisko "Mokre" wspólnie z Aeroklubem Ziemi Zamojskiej, ob. Skarbu Państwa. Sporadycznie lądowały tu nawet większe samoloty typu Ił-14, a pocz. l. 60-tych północną część lotniska udostępniono pod ...plantację rumianku. W 1993 otwarto giełdę samochodową. W 1999 lądowało w Mokrem 9 śmigłowców ekipy papieskiej (od 1 IX 2001 pamiątkowa płyta). W 2001 wpisane zostało do Pol. Rejestru Lotnisk Cywilnych. Ostatnio ponownie wróciła sprawa urządzenia tu lotniska pasażerskiego.  W 2009 zbudowano hangar 1300 m2 i budynek biurowy. Obecnie na lotnisku mogą lądować samoloty do 7 t. W 2011 powróciło tu wojsko - 90 żołnierzy z Hrubieszowa oddało po 4 skoki.

 * W 1926 podoficerowie garnizonu Zamość wystosowali do Marszałka Piłsudskiego pismo: Panie Marszałku - ukochany Wodzu Nasz! Proponujemy zamiast zakupu samolotu - przeznaczyć zebraną już kwotę blisko 30 tys. zł na budowę "portu lotniczego" Twego Imienia w miejscowości, gdzie ty będziesz uważał za wskazane ("Polska Zbrojna"  z 1926)
 * ZW LOPP zamierzał zbudować lotnisko pod Lublinie (dz. Dziesiąta), ale przygotowania zawieszono, gdyż ze względów strategii i komunikacji lotniczej konieczne okazało się lotnisko w okolicy Zamościa. Oddalone byłoby jedynie o 20 km od linii prostej Warszawa - Lwów.
 * W 1937 było w Polsce 6 lotnisk paszportowych Warszawa, Poznań, Katowice, Kraków, Lwów, Wilno, Bydgoszcz, otwarte dla ruchu publicznego - obok Zamościa Łódź, Gdańsk, Lublin, Łuck, Brześć, Grodno, Częstochowa, Płock, Sandomierz, Baranowicze, Brody, Mielec, Nowy Targ, Lublin, Brody, Dębica, Krosno, Mołodeczno. 4 prywatne, m.in. Biała Podlaska, 6 zamkniętych dla ruchu publicznego (Toruń, Puck), 11 w budowie, m.in. Gdynia, Kielce, Radom. 
* Niemcy przed wybuchem wojny z ZSRR rozbudowali infrastrukturę lotniska, m.in. wybetonowali i wyasfaltowali (asfalt z Afryki) dł. 1,2 km, szer. 40 m pas dla bombowców (Ju-87, He-111, Me-109) zbudowali ponad 20 baraków dla załogi i robotników, 3 drewniane wieże obserwacyjne wys. 15 m z wielkimi reflektorami i karabinami maszynowymi, rampę, stację paliw, skład amunicji, powstał też zygzakowaty schron przeciwlotniczy, a po drugiej stronie drogi 20 głębokich, maskowanych siatką schronów dla samolotów (wjeżdżały na drewnianych paletach). W 1944 ułożyli wzdłuż torów drugi pas 1,2 km wyłożony metalową siatką.
 * W czasie uroczystości z udziałem marszałka Rydza-Śmigłego w 1938, w upalny dzień odnotowano 200 porażeń i dolegliwości gastrycznych. 6 przypadkami zajął się szpital.
 * Słynny niemiecki lotnik Hans Rudel - Do nowej bazy przylatujemy nad Karpatami północnymi. Zamość to piękne miasteczko robiące dobre wrażenie. Jesteśmy zakwaterowani w polskich koszarach na północnym skraju miasta. Lotnisko położone jest daleko za miastem i składa się z kilku ściernisk. Pas do lądowania jest wąski i w końcu zdarza się nieodżałowany wypadek. W czasie pierwszego lądowania pilot kapotuje i odnosi poważne obrażenia. (z drukowanych w Polsce wspomnień)
 !!! W encyklopedii amerykańskiej (1963) przy haśle Zamość podano, iż jest w nim od 1960 port lotniczy (airport).
 * Z przewodnika M. Pieszki - Za torem kolejowym w odległości 4,5 km widnieje wyniosły maszt z chorągiewką wiatrową (workiem) - to zamojskie lotnisko ufundowane kosztem zamojskiego LOP-u.

Czytany 825 razy Ostatnio zmieniany sobota, 21 kwiecień 2018 19:10

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

13468043

Wyświetleń