nagłówek

LEKARZE

Andrzej Kedziora styczeń 05, 2013

Pierwsze wzmianki o zamojskich lekarzach pochodzą z końca XVI w., wymieniany był m.in. Jan chirurg (1589), Hanus chirurg i Stanisław Asquernowicz dr medycyny (1591), Stanisław Sprzecznowski dr medycyny i Hanus Schreor chirurg (1592) Piotr Zeidler chirurg (1604), na pocz. XVII w. krótko był tu Żyd Kanwelius (karierę zaczynał w Konstantynopolu). Na dworze Jana Zamoyskiego (osobne hasło) miał też przebywać niderlandzki lekarz Rudger Lewel. Istnieją przekazy o żydowskich lekarzach: dr medycyny przybyłym z Turcji Misulaimie Cohenie (zm. 1604), medyku Tomaszu (odmówił kanclerzowi wyjazdu do Padwy) i doktorze Jozue (l. 30. XVII w.), kształconym w Padwie Abrahamie Polaku.
Najbardziej znanymi lekarzami - praktykami w najdawniejszych dziejach miasta byli: Stanisław Skierniewita (I-szy lekarz nadworny), Szymon Szymonowic (osobne hasło), Szymon Birkowski (osobne hasło), Kasper Solski (osobne hasło), Jan Ursinus (osobne hasło) Szymon Piechowicz (osobne hasło), Jan Sechinus, Hieronim Kołakowski (osobne hasło), Bazyli Rudomicz (osobne hasło), Sebastian Dobraszowski (l. 60. XVII w., jako lekarz zasłynął we Lwowie), Antoni Brzyski (studia w Padwie). Za zezwoleniem Sobiepana miał praktykę w Zamościu Żyd, a 2 poł. XVII w. prawdopodobnie Ormianin Nikołaj Tatowicz. Do chorującego w dzieciństwie Marka Sobieskiego proszono Zamoyskiego o sprowadzenie z Zamościa doktora Duńczyka (ok. 1635). W ciągu 300 lat w 64 księgach miejskich (60 tys. kart) wymienionych było 12 lekarzy.
W 3 ćw. XVIII w. wzmiankowani są czterej Żydzi ze stopniem doktora medycyny. Trzech z nich zdobyło je we Frankfurcie: Salomon Klein, Salomon Calmanson i Mojżesz Lewin. Ok. 1760 osiadł na dłużej czwarty Samuel Bernhard v, Bernhan (osobne hasło). Po rozbiorze przybył do Zamościa doktor umiejętności lekarskiej J. S. La Carriere. Najbardziej znanym lekarzem końca XVIII w. był lekarzem Zamoyskich był Jakub Kostrzewski (osobne hasło), wcześniej profesor na Uniwersytecie Lwowskim. W 1850-53 mieszkał tu Adam Chałupczyński - lekarz i filozof, autor prac o Darwinie, powstaniec, a miał tu w 1870-79 praktykę prywatną, później posadę wojskową znany lekarz i filantrop Stefan Karczewski (autor prac naukowych, później w Radomiu).
Wśród więźniów twierdzy dobrze zapisał się lekarz wojskowy Piotr Onacewicz. Z cywilnych lekarzy wspomnieć należy leczących bezpłatnie ubogich: Alfreda Rose (osobne hasło) zasłużonego lekarza powiatowego (założył stację kumysową w Krasnobrodzie), który zjednał sympatię bezinteresowną ludzkością i Leona Heltmana (osobne hasło) co umarł na serce, bo za dobre było, oraz - jak on pracujący w szpitalu - Bruno Dziewiszek, który w 1890 uczestniczył w Międzynarod. Kongresie Lekarzy w Berlinie (w 1897 przeniósł się do  Lublina). Z k. 1918 wymieniani byli Bogucki, Porębski, Madler, Gelibter, Gerszhorn. 
W 1919-21 ordynatorem w szpitalu wojskowym był Romuald Węgłowski (osobne hasło) znakomity chirurg, prof. Uniwersytetu w Moskwie, jeden z twórców chirurgii naczyniowej, dokonywał tu trudnych operacji (przeszczepianie żył w miejsce tętnic) stawiając oddział na stopie kliniki uniwersyteckiej, także autor podręczników i prac naukowych.
9 lekarzy zamojskich należało w 1874-1951 do Lubelskiego Tow. Lekarskiego: Stefan Karczewski, Zygmunt Skrzyński, Władysław Skubowicz (od 1874), B. Dziewiszek (1881), Kazimierz Porębski (1889), Bolesław Modzelewski (1909), Bolesław Bogucki (1919), Feliks Wolski (1923) i Tadeusz Onyszkiewicz (1947). W 1965 w szpitalu zamojskim II st. specjalizacji posiadali: Z. Barycki, L. Bojarczuk, R. Cioch, K. Krawczyk, S. Kulesza, J. Mandybur, Cz. Onyszkiewicz, T. Onyszkiewicz, J. Pasicki, H. Skotnicki, H. Szymański.
Lekarzem dywizyjnym był K. Rytter, a komendantem Centralnego Szpitala Wojskowego (IX - XII 1939) Adam Szebesta - później twórca sanatorium w Rabce (był w delegacji do Katynia, 1943). W Zamościu zm. w 1939 doc. Michał Polakow - lekarz Zamku Królewskiego. W czasie wojny przez pewien czas do 1942 pracował w zamojskim szpitalu Jan Danielewicz (1903-1984) nazywany później ojcem laryngologii dziecięcej. Osobne hasła: Lekarze miejscy, Lekarze powiatowi, Lekarze wojewódzcy.
Przed wojną prezesem oddz. Związku Lekarzy był F. Wolski, potem W. Kozłowski; prezesem oddz. Pol. Tow. Lekarskiego w 1977-86 był Zbigniew Dudek (wcześniej przew. koła terenowego 1974-77), w 1986-90 Z. Waga, od 1990 ponownie Z. Dudek. Od 1990 przew. Delegatury OIL był Z. Waga, od 2001 Jerzy Mazur. Było też Tow. Planowania Rodziny, ob. Tow. Rozwoju Rodziny, od 1993 oddział (prezes Witold Letkiewicz, później Jacek Koziejowski).
Lekarze 1939 - 12, 1945 - 13, 1951 - 18, 1953 - 14 w otwartym, w szpitalu 15, 1955 - 27, 1960 - 36, 1965 - 49, 1970 - 62, 1975 - 81, 1980 - 135, 1986 - 195, 1997 - 338, 1 I 2000 w Zamościu było 418 lekarzy - licząc wg liczby mieszkańców - 3-krotnie więcej niż średnia krajowa!
Interniści
: osobne hasło
laryngolodzy: Władysław Lorentz (osobne hasło), Roman Cioch (osobne hasło), Leon Bańczerowski (osobne hasło), Julian Błaszczak (osobne hasło), Roman Owczarczyk (osobne hasło), Jerzy Derkacz (osobne hasło) - ordynator, senator.
Okuliści: (osobne hasło: Okulistyka).
Ginekolodzy: B. Modzelewski (osobne hasło) lekarz naczelny Kasy Chorych, Wacław Nowicki (1903-1956), Stanisław Branicki (osobne hasło), Kazimierz Krawczyk (1910-1965), Adolf Król, Tadeusz Leszek Bojarczuk (1932-1983), Witold Letkiewicz (1932-1993) - naczelnik Polikliniki, Stanisław Słupczyński (osobne hasło), Leszek Bucior (1951).
Chirurdzy: osobne hasło.
Pediatrzy
: Elżbieta Przybyłowska (osobne hasło), Czesława Onyszkiewicz (osobne hasło), Danuta Dziubińska (1931-1994) - od pocz. w Zamościu, w 1962-91 ordynator oddz. dziecięcego, Stanisława Ważna, Jadwiga Lindertowa (osobne hasło).
Wenerolodzy: Władysław Kozłowski (osobne hasło), Kazimierz Rytter, Lejba Rozeman.
Ortopedzi: także traumatolog, twórca zamojskiej ortopedii (łóżka, operacje, pododdział) Wilhelm Błaszczuk (osobne hasło) i Bogdan Szymański (od 1982, organizator oddziału ortopedii).
Kardiolodzy: Józef Mandybur (osobne hasło), Józef Szymański (osobne hasło).
Pulmonolodzy: Stanisław Modrzewski (osobne hasło) - od 1978 w Zamościu, organizator oddziału i jego ordynator, b. dyr. szpitala, Krzysztof Skrzypek - od 1980.
Urolodzy: Czesław Zieliński (osobne hasło), Zdzisław Aleksandrowicz (od 1992, ordynator u "Jana Pawła").
Ftyzjatra: Julian Tyczkowski (osobne hasło); reumatolog: Irena Emeryk (osobne hasło); radiolog: Jerzy Płoszyński (osobne hasło); dermatolog: Mieczysław Dziubiński (osobne hasło), neurolog - Stanisław Żelazny (osobne hasło), epidemiolog: Henryk Szymański (osobne hasło) od 1954; anestezjolog: w Zamościu mieszkał Wiesław Mikuś (pracował w Szczebrzeszynie, patent na pompę infuzyjną, satyryk).
Stomatolodzy: osobne hasło.


 * W 1961 w Zamościu lekarz przyjmował statystycznie 6 chorych na godzinę.
 * Urzędowy spis lekarzy wyd. w 1926 zawierał nazwiska 9 lekarzy w Zamościu: Bolesław Bogucki, Józef Czechowicz, Izaak Gelibter, Bolesław Modzelewski, Józef Pieńczykowski, Kazimierz Porębski, Bronisława Rosenbusch, Gitla Wegmajster, Feliks Wolski.
 * Lekarze w 1939 - w szpitalu: B. Bogucki, S. Branicki, S. Domaradzki, S. Kulesza, T. Onyszkiewicz, studenci praktykanci w szpitalu: Mieczysław Bielecki, Karol Borek, Stanisław Górski, Czesław Horoch, Eugeniusz Kornas, Marian Mazur, Jerzy Obniski, lekarze praktykujący: K. Hauslinger, W. Lorentz, Cz. Onyszkiewicz, J. Pieńczykowski, K. Rytter, H. Skotnicki, J. Tyczkowski. (wspomnienia dr T. Onyszkiewicza)
 * Lekarze o największym dochodzie w 1939 - 1. B. Rosenbusch 2. W. Lorentz 3. J. Pieńczykowski 4. B. Modzelewski 5. B. Bogucki 6. J. Hauslinger 7. S. Korczak 8. F. Kowrach 9. I. Wechter (felczer) 10. H. Skotnicki.

Czytany 2282 razy Ostatnio zmieniany sobota, 21 kwiecień 2018 07:48

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

14207856

Wyświetleń