nagłówek

KATEDRALNE PREZBITERIUM

Pierwotny manierystyczny ołtarz główny, wykonany z drewna w 1635-37 przez Fabiana Möllera z Gdańska (wg dyspozycji w testamencie Zamoyskiego, miał być marmurowym, jednym z pierwszych w świątyniach polskich), znajduje się obecnie wraz z obrazami w kościele w Tarnogrodzie.
Obecny stiukowy ołtarz powstał w 1783-85 i otrzymał monumentalną późnobarokową formę, nawiązującą do popularnej odmiany ołtarzy zapoczątkowanej pół wieku wcześniej przez ołtarz jasnogórski. Na tle żywiołowej dekoracji i bogactwa rozwiązań tamtych czasów, ołtarz zamojski cechuje umiarkowanie, rodzaj pewnej elegancji, jakkolwiek wyraźnie się odczuwa się dysonans z odmiennym stylowo wnętrzem kościoła. Zwieńczenie tworzy Trójca Św. w otoczeniu aniołów, glob ziemski i złota korona ponad wszystkim (okrągłe okno z wyobrażeniem Ducha Św. staje się niczym w monstrancji - promienista glorią). Na tle złotych i szarych barw ołtarza wyraziście rysują się jasne figury Książąt Kościoła - św. Piotra i św. Pawła oraz patronów fundatora Kolegiaty - św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty (obraz ołtarzowy św. Tomasza przed Zmartwychwstałym Chrystusem - osobne hasło - Obrazy katedralne). Wg obrazu Zaleskiego w przeszłości znajdowały się malowidła na sklepieniu prezbiterium.
Również pierwotne, srebrne tabernakulum z 24 figurami w drzewie tego samego co ołtarz autora, po stu latach zastąpiło nowe. Było jeszcze okazalsze (wys. 242 cm, szer. 218 cm, 141 elementów, ok. 600 szt. gwoździ), wg projektu Jerzego de Kawe. Wykonali je w 1744-48 wrocławscy złotnicy Beniamin Hentschel (1702-1774) i Jan Chr. Jancke (1721-1746), a l. Trejst uzupełnił tabernakulum o muszle. Wraz z nim powstała rokokowa monstrancja (93 cm). Poszło na nie stare złoto, ozdoby, stara monstrancja, a koszt wyniósł 32,9 tys. zł. Niemal całkowicie rzeźbiarskie tabernakulum jest jednym z najciekawszych dzieł złotnictwa na ziemiach polskich, a niewątpliwie najwspanialszym rokokowym tabernakulum w Polsce. Charakteryzuje się miękkością muszlowych, strzępiastych linii i wypełniającą całą powierzchnię dekoracją. W centralnej części znajduje się płaskorzeźbiona scena zaparcia św. Tomasza, a po obu stronach postacie dwu aniołów i kartusze w formie monstrancji z herbami ordynata Tomasza Antoniego i jego żony Teresy (Jelita i Rawicz). W tabernakulum stał wielki srebrny pacyfikał z relikwiami św. Jana z Dukli (pocz. XVII w., ob. Muzeum Sakralne).
W prezbiterium stoją także mogące pomieścić 20 osób stalle kanonicze (K. Ptaszyński, 1905), wcześniejsze stalle cz. srebrzone, oraz współczesny tron infułacki. Ze sklepienia zwisa lampa wieczna misternej roboty (1714). Odgradza prezbiterium od nawy neorenesansowa, żelazna balustrada z motywem wici akantowej i rozetami (J. Falkowski z Warszawy, pocz. XX w.). W nawie stało niegdyś 20 ławek malowanych (symbole z Pisma św.).

Czytany 61 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 05 lipiec 2018 06:59

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

14304474

Wyświetleń