nagłówek

KAPLICA ORDYNACKA (ZAMOYSKICH)

Andrzej Kedziora styczeń 27, 2013

Wyodrębniona architektonicznie kaplica katedralna, dawniej zwana również Fundatorską i Pańską. Konsekrowana została w 1637 p.w. Przemienienia Pańskiego (obrał je Jan Zamoyski na cześć pierwszego zwycięstwa - zdobycia Wieliża 6 VIII 1580 - które otwarło mu drogę do hetmaństwa). W XIX w. i na pocz. XX w. była p.w. Trójcy Św. Dla podkreślenia szczególnego charakteru, ok. 1635 otrzymała wspaniałe barokowe sztukaterie, będące dziełem Włocha Jana Baptysty Falconiego (Rzeźbiarze dawniej). Klasztorno-lunetowe sklepienia pokrywają złocone, bujne, soczyste dekoracje, które tworzą połączone festonami owoców i wstęgami kartusze (niegdyś wypełnione scenami biblijnym (Stworzenie Świata, Potop, Sąd Ostateczny), herbami i sentencjami). W narożach obok 8 pęków zbroi przedstawionych jest 8 geniuszy z płonącymi pochodniami.
Ze sklepieniem kontrastuje powściągliwa w wyrazie czarna marmurowa płyta nagrobna Jana Zamoyskiego z łac. napisem Tu leży... (błędna data śmierci). Dekoracja z brązu przedstawia czterodzielną tarczę herbową (Jelita, Suchekomnaty, Herburt, Bończa), skrzyżowaną pieczęć i buławę oraz 16 wiązek broni i zbroi. Jeszcze w XIX w. płytę przykrywano zielonym aksamitem ze złoconymi inicjałami JZ. Na pocz. XIX w. zamierzano usunąć nagrobek, a przez duży, owalny otwór otoczony zdobną balustradą miał być widoczny w krypcie nowy marmurowy sarkofag.
Obecny ołtarz jest czwartym z kolei. Pierwszy biały z drewna misternej roboty, z tabernakulum w kształcie serca z wyrytą Wieczerzą Pańską, był dziełem wybitnego rzeźbiarza flamandzkiego Wilhelma van den Blocka. Kolejne wystawiono w 1778 i 1824. W 1869 ukończono gruntowny remont kaplicy, przeprowadzony na zlecenie ordynata przez architekta i konserwatora Bolesława Podczaszyńskiego. Ołtarz z 4 alabastrowymi figurami Ewangelistów i oryginalnym, czarnym tabernakulum, zastąpił obecny - o empirowych cechach, z nowymi obrazami Rafała Hadziewicza. Podobnie jak i umieszczone na ścianie 2 portrety ordynatów zamówione zostały u znanych polskich malarzy (Obrazy katedralne). W kaplicy stanęły również okazałe neobarokowe, dębowe stalle kolatorskie (w ich zapleckach znalazły się brązowe epitafia z herbami i imionami pochowanych pod kaplica - I, II, IV i X ordynata).
W 1892 stanął w kaplicy nagrobek ordynata, któremu zawdzięczała w całości to nowe, znane obecne wyposażenie. Jest to znacznej wielkości figuralna rzeźba z białego marmuru karraryjskiego wykonana przez Włocha Antonio Argentiego z Neapolu (1891) przedstawiająca Tomasza Franciszka Zamoyskiego w naturalistycznej przedśmiertnej scenie. Wejście do kaplicy zamyka neorenesansowa, żelazna krata, m.in. z włóczniami Zamoyskich, proj. Jana Heuricha st. z Warszawy (2 poł. XIX w.). W VII 1944 wybuch pocisku artyleryjskiego pozbawił okna kaplicy kolorowych witraży (m.in. herbami). W 1994 umieszczono w niej urny z ziemią z Katynia i Monte Cassino. W 2008-2009 gruntownie odrestaurowana.
W kaplicy po obu stronach znajdowały się jeszcze dwa małe ołtarzyki. Już w 1671 wymieniany był MB Loretańskiej z obrazem wiele łask odbierającym, z sukienkami i wotami, 15 złotymi obrączkami. W 1727 po stronie epistoły był ołtarz św. Kazimierza. Dawniej do kaplicy należały także osobne, bogate sprzęty i szaty liturgiczne, a ściany okrywał karmazynowy i żółty aksamit z herbami. Wisiało też wiele portretów ordynatów.


 * Z testamentu Jana Zamoyskiego - Przed ołtarzem niech będzie wybudowana krypta mojego grobowca, nakryta czarnym marmurem, ozdobiona moimi insygniami i odznakami władzy wojskowej oraz podobizną pieczęci królestwa, bez innych dodatkowych ozdób, z wyrytą taką inskrypcją: "Tu spoczywa Jan Zamoyski".
 * Akt złożenia relikwi na zakończenie odnowienia kaplicy - Ja Walenty Baronowski, z Bożej i Stolicy Apostolskiej łaski Biskup Lorymy, Sufragan Lubelski, w czasie wakatu Administrator Diecezji Lubelskiej i Podlaskiej, Prałat Archidiakon Katedry Lubelskiej, dziekan Infułat Kolegiaty Zamojskiej dokonałem stosownego poświęcenia tego portatylu, w którym umieściłem relikwie Świętych Modesta, Urbana i Wincencji Dziewicy, Męczennicy. Zamość, 8 września Roku Pańskiego 1871.
J. Jędrzejewicz (1864) - Znajdował się w niej ołtarz snycerskiej roboty cały wyzłocony z obrazem niepośledniego pędzla Przemienienia Pańskiego. Posadzka marmurowa, ściany pokryte były oponami różnokolorowemi, adamaszkowemi, wisiało tam cztery portrety fundatorów w złoconych ramach w niej sklepienie ozdobione różnemi figurami w owalnych osadach złocone i ławka jedna. Przy przerobieniu kościoła przez Inżynierię naszą w miejsce dawnego, postawiono ołtarz nowy... na górze czterech elektorów kościoła wyjętych z dawnej ambony. Opadły zbutwiałe opony, a portrety przeniesiono do kapitularza.

Czytany 390 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 14 czerwiec 2018 13:00

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

13852183

Wyświetleń