nagłówek

KANALIZACJA

Andrzej Kedziora marzec 02, 2013

Założona została w XVII w., a kanały miały wymiary 90x80 cm. Ich wyloty prowadziły do fosy - jeden z nich przejazdem nieczynnej ...Bramy Lubelskiej (inny widoczny na obrazie "bukowińskim") i starego koryta Topornicy tzw. kluwetu. W XVIII w. ujścia miejskiego i pałacowego rynsztoku (odprowadzanie fekaliów) znajdowały się pod Bramą Szczebrzeską. W 1822 w miejsce dawnego systemu odprowadzania nieczystości, powstały nowe ścieki (z drewna po dawnych kanałach - mostki przejazdowe). Ich ceglane relikty znajdują się poniżej 2 m obecnego poziomu na ul. Bazyliańskiej, Moranda, Staszica, wys. 170-180 cm.
W 1864 nieczystości odprowadzano 8 murowanymi kanałami ściekowymi, zaopatrzonymi w żelazne kraty. W 1874 zaczęto porządkować kanały ściekowe. W 1876 wybudowano kanał odprowadzający nieczystości i wody opadowe do rzeki. Oczyszczanie kanalizacji odbywało się za pomocą śluzy spiętrzającej wodę rzeczną wpływającą do tego kanału. Kilka lat później 3 ulice staromiejskie nadal nie posiadały kanalizacji. W 1886 wyborna kanalizacja została oczyszczona i wyrestaurowana, ale tylko dla wody deszczowej. Wzmianka z 1958 mówi o kanałach z przed pół wieku. W 2006 w podziemiach ratusza odkryto prawdopodobnie XVII-wieczną cysternę (2,7 x 2,7 i głęb. 5,1 m) zbierającą wody deszczowe, z elementami pomostu do czerpania wody i otworu do jej wybierania.
Przed wojną powstał kolektor ściekowy A dla Starego Miasta. W 1938 skanalizowane było Stare Miasto (ok. 2,5 km ulic - bez ul. Staszica), oraz ul. Partyzantów (NBP - Młyńska, 1,5 km), częściowo ul. Piłsudskiego, Sienkiewicza (ul. Partyzantów - rzeka), Sadowa (szpital - rzeka), Al. WP i Wiejska; był również ściek otwarty (ul. Spadek - Waryńskiego - Młyńska - rzeka).
W 1960 na 2459 budynków w mieście kanalizację miały tylko 103 domy! Na Starym Mieście siecią typu ogólnospławnego w 1962 podłączonych było tylko 15 budynków, 1970 - 36. Na pocz. l. 60. powstał kolektor przy ul. WP. W 1969 do Łabuńki i Czarnego Potoku ścieki odprowadzało 7 zakładów. W 1963 przykryto kanały na ul. Młyńskiej, Waryńskiego i Spadek.
W X 1969 nastąpił rozruch, 31 XII oddano do użytku powstałą w ciągu 7 lat miejską oczyszczalnię ścieków. W 1969-73 wybudowano oczyszczalnię mechaniczną o przepustowości 17,4 tys. m3 na dobę, do której odprowadzano ścieki miejskie. Wkrótce była już 2-krotnie przeciążona, powodując zanieczyszczenie Łabuńki. Wody opadowe w większości spływały bezpośrednio do rzeki. Długość sieci (km): 1960 - 10,5, 1966 - 13, 1970 - 17,5, 1973 - 28,5, 1976 - 38,9, 1979 - 41, 1983 - 56,7, 1989 - 76 (752 połączenia), 1992 - 21,3 ogólnospławna i 60,5 sanitarna (7 kolektorami od A do G ścieki odprowadzano do wspomnianej, mało skutecznej oczyszczalni - nazywanej mieszalnią ścieków - skąd trafiały do Łabuńki), 1997 - 107,4 (1597 podłączeń), 2002 - 121,7 (2485 przyłączonych obiektów) oraz 61 km sieci kanalizacji burzowej. Korzystało z niej: 1970 - 43,8%, 1975 - 53%, 1977 - 58,5%, 1980 - 64,5% (6010 mieszkań), 1983 - 71%, 1989 - 77%, 1995 - 80% mieszkańców.
W 1990 do Łabuńki po mechanicznym podczyszczeniu trafiało 18 tys m3 ścieków na dobę. W 1992 z 5,5 mln m3 ścieków - 3,2 mln dostarczały gospod. domowe, 1 mln zakłady przemysłowe (jeszcze w końcu l. 80. ponad 3 mln), reszta opady. W 1998 skanalizowano Zamczysko i Janowice, na ukończeniu jest budowa sieci na Karolówce, a nie posiada jej tylko Majdan, osiedle Rataja i ...środek miasta (między Nowym i Starym Miastem).
W 1983-95 powstała jedna z nowocześniejszych w Polsce - mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków (osobne hasło) o przepustowości 28 tys. m3 na dobę, w starej 12 tys. (zamknięta 7 XI 1995).

Najwięksi płatnicy podatku za kanalizację (1948)

 Koszary   

 120.960

 Bank

 10.900

 Dom czynszowy   

 20.500

 Więzienie

 10.700

 Starostwo (Rynek Wielki)  

 18.600

 CKS

 10.200

 Ubezpieczalnia   

 14.900

 Dom ul. Sienkiewicza 6

 10.200

 Akademia   

 14.800

 Dom ul. Pereca 6

 7.900

 Szpital   

 14.100

 Dom ul. Kościuszki 6

 7.500

 Gmach Czerskiego   

 13.600

 Ratusz

 7.400

 Sąd Okręgowy 

  13.100 

 Liceum Pedagogiczne

 7.000


 * W 1857 inż. komunikacji lądowych i wodnych pow. zamojskiego Leduchowski opracował program prac naprawy ulic i rynsztoków itp oraz dopilnował wykonania tych prac.
 * W 1981 część ścieków odprowadzano do Łabuńki. Jednak te przechodzące przez oczyszczalnię też nie były takie czyste. Wyłapywała ona brudy pływające, a więc butelki, szmaty, papier, piasek. Za sprawą osadnika drobniejsze i lżejsze też powinny być ze ścieków eliminowane, nie są, ponieważ zamiast 2 godz. osadzanie z konieczności trwa 30 minut. Z najgroźniejszymi nieczystościami rozpuszczonymi w wodzie oczyszczalnia nie radziła sobie.

Czytany 386 razy Ostatnio zmieniany niedziela, 16 wrzesień 2018 13:19

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

16004966

Wyświetleń